Im dłużej mieszkam na Maderze, tym wyraźniej uświadamiam sobie, że przyroda to nie tylko piękna sceneria, którą odbieramy zmysłami.
Jest zwierciadłem nas samych. Naszego wewnętrznego świata.
Dzięki głębokim korzeniom drzewa stoją mocno nawet przy gwałtownym wietrze. Przypominają mi, że człowiek również potrzebuje kilku solidnych punktów oparcia — odwagi, pokory i dyscypliny — żeby potrafił przyjmować i przepracowywać życiowe zmiany. Zmiany, które przychodzą równie naturalnie jak zmienna pogoda — w ostatnich latach czasem bardzo szybko i intensywnie. Niekiedy także z najbliższego otoczenia.
Ocean nigdy nie przestaje się poruszać, a jednak ma wyraźne brzegi. Podobnie jak nasze granice, które nie oddzielają nas od świata, lecz nas chronią.
A chmury potrafią w kilka minut zasłonić całe góry, by zaraz potem się rozstąpić i znów przepuścić światło. Jak myśli i emocje, które przychodzą i odchodzą. Możemy je po prostu obserwować. Nie musimy pozwalać, by nas pochłonęły.
Przyroda nie broni się przed zmianami. Nie próbuje zatrzymać czegoś, co już powinno odejść. Nie pyta, czy wolno jej puścić uschniętą gałąź albo liście. I nie przeprasza za to, że potrzebuje czasu, by znów zakwitnąć.
Rzeka płynie. Nurt porywa mniejsze kamienie i gałęzie, a duże przeszkody omija. Nie walczy z nimi.
I wciąż płynie.
Przyroda po prostu szanuje swoje naturalne prawa.
Być może właśnie dlatego tak dobrze się w niej oddycha. Człowiek bowiem ma odwrotną skłonność: nieustannie dostosowuje naturalny bieg rzeczy do własnego wyobrażenia o tym, jak powinno działać życie.
Nie płynie.
Wpada we własne pułapki myślowe, wymagania swojego ego i schematy, które uważa za "bezpieczną przystań" tylko dlatego, że dobrze je zna — często już od dzieciństwa.
I dopiero w naturze czasem pozwala sobie zdjąć wszystkie maski.
I swobodnie odetchnąć.
Bagaże, których nie widać
Kiedy przeprowadzałam się na Maderę, spakowałam rzeczy, zamknęłam za sobą drzwi i poleciałam przez ocean ku nowemu życiu.
Widoczne bagaże mieściły się w dozwolonej wadze.
Te niewidoczne nie miały żadnego limitu.
Przywiozłam ze sobą znacznie więcej, niż zmieściło się w walizkach. Znacznie więcej, niż sama przypuszczałam. Stare historie, dawne zranienia, wyuczone sposoby myślenia i przekonania, które w drodze przez życie przyjęłam za własne. Niektóre pochodziły z wczesnego dzieciństwa, inne z późniejszych relacji.
Długo wierzyłam na przykład, że można stracić miłość, wyrażając sprzeciw lub wyznaczając jasne, mocne granice. Że powiedzieć „nie” to rozczarować drugą osobę, a może nawet ją stracić.
Że „nie” oznacza, że jestem samolubna.
Że bycie kochaną zależy od tego, czy spełnię oczekiwania, pomogę, zrozumiem, ustąpię albo wezmę odpowiedzialność nawet za to, co tak naprawdę nie jest moje.
Miłość warunkowa może wejść człowiekowi głęboko pod skórę.
A kiedy później spotyka ją w innych postaciach, może wydawać mu się dziwnie znajoma. Nie dlatego, że jej pragnie, ale dlatego, że jego umysł zna już taki sposób bliskości. Nauczył się w nim poruszać. Przewidywać zmiany nastrojów, reagować, wyjaśniać i dostosowywać się — byle tylko w domu zachować spokój i choć pozory bezpieczeństwa. I szukać winy przede wszystkim w sobie.
Wyuczone myśli stopniowo stają się automatycznymi reakcjami. Wpływają one na nasze emocje, decyzje i sposób, w jaki wchodzimy w relacje. I w ten sposób wciąż pomagają odtwarzać podobną rzeczywistość.
Nie dlatego, że świadomie wybieramy ból.
Po prostu powtarzamy to, czego kiedyś się nauczyliśmy i co jest nam „bezpiecznie” znajome.
Nowe życie nie powstaje jednak przez samą zmianę adresu. Nawet ocean nie jest dość szeroki, żeby oddzielić nas od tego, co pozostało w nas niezamknięte.
Możemy polecieć na drugi koniec świata, ale przed sobą nie uciekniemy.
I właściwie dobrze.
Madera nie dała mi schronienia przed przeszłością. Dała mi przestrzeń, by wrócić do niej inaczej. Z bezpiecznego dystansu, w ciszy i z czasem, którego wcześniej nie miałam.
Pośród przyrody zaczęłam uczyć się słuchać samej siebie. Swojego cichego wewnętrznego głosu, który przez lata na wyspie słyszałam coraz wyraźniej.
Zaczęłam obserwować swoje uczucia i sygnały ciała, zanim zmienią się w automatyczną reakcję. Dostrzegać, co dzieje się we mnie, kiedy ktoś przekracza moją granicę, kiedy boję się odrzucenia albo kiedy znów czuję potrzebę, by coś tłumaczyć i usprawiedliwiać.
Albo kiedy za wszelką cenę próbuję utrzymać spokój i bezpieczeństwo domu, nawet kosztem utraty samej siebie.
Zaczęłam też słuchać swojego ciała, które dosłownie już do mnie krzyczało.
I wreszcie zaczęłam zadawać sobie właściwe pytania:
Czy ta myśl naprawdę jest moja?
Czy ta wina należy do mnie?
Czy reaguję na to, co dzieje się teraz, czy na coś, co przeżyłam dawno temu?
Odpowiedzi nie przyszły od razu.
Niektóre pojawiły się podczas spacerów wzdłuż lewad. Inne nad oceanem, w ciszy własnego domu, podczas jazdy samochodem albo w chwilach, gdy moja reakcja zaskakiwała mnie swoją siłą. Stopniowo zaczęły otwierać się także historie, które uważałam za dawno zamknięte lub zapomniane.
Nie były zamknięte.
Były tylko starannie zapakowane w jednym z tych niewidocznych bagaży, które nosiłam ze sobą przez całe lata.
Rozpakowanie ich nie oznaczało ponownego życia w nich. Oznaczało spojrzenie na nie oczami dzisiejszej kobiety, a nie dziecka, które wtedy nie mogło rozumieć tego, co się dzieje.
Przyjąć, że coś bolało.
Przestać umniejszać ból.
Dostrzec powiązania.
A potem zdecydować, czego nie chcę już dalej ze sobą nieść.
Starych bagaży nie możemy jednak odłożyć tylko dlatego, że są ciężkie. Najpierw musimy poznać ich zawartość. Wyjąć poszczególne rzeczy i je nazwać.
Dopiero wtedy łatwiej nam je odłożyć.
Być może właśnie dlatego warto obserwować własne myśli równie uważnie, jak obserwujemy otaczający nas krajobraz. Bez natychmiastowej oceny. Bez osądzania siebie i innych. Z cierpliwością, ciekawością i życzliwością przede wszystkim wobec siebie.
Bo tego, czego kiedyś się nauczyliśmy, możemy się również oduczyć.
To, co zaprogramowano, można przeprogramować
Nie jedną decyzją ani z dnia na dzień. Ale za każdym razem, kiedy rozpoznamy stary schemat i świadomie zdecydujemy, że nie zareagujemy tak jak wcześniej.
Między starym schematem a naszą reakcją może stopniowo pojawić się przestrzeń. Na początku może to być tylko drobna chwila, w której uświadamiamy sobie:
To już znam. Tak reagowałam zawsze.
I właśnie w tym momencie rodzi się możliwość wyboru.
Nie muszę odpowiedzieć tak jak dawniej.
Nie muszę znowu ustępować ze strachu, że stracę miłość lub wsparcie drugiej osoby.
Nie muszę brać odpowiedzialności za jej emocje.
Nie muszę przekonywać każdego, żeby zrozumiał moją decyzję.
Mogę się zatrzymać. Odetchnąć. I wybrać inną reakcję.
A jeśli w danej chwili nie wiem, jak zareagować, mogę po prostu zatrzymać sytuację. Dać sobie dystans i czas.
Mam do tego pełne prawo. Każdy człowiek ma.
Jedna nowa reakcja nie zmieni przeszłości i być może nie zmieni też całego życia. Ale zacznie zmieniać jego kierunek.
To jak obrócenie steru statku. Z początku wydaje się, że prawie nic się nie stało. Dopiero po pewnym czasie zauważamy, że płyniemy już w inną stronę — i cel naszej podróży również będzie zupełnie inny.
Inna myśl może prowadzić do innej emocji. Inna emocja do innej decyzji. A inna decyzja stopniowo tworzy inne doświadczenie — a tym samym inną rzeczywistość.
Nie na wszystko, co spotyka nas w życiu, mamy wpływ. Możemy jednak uczyć się wpływać na to, jak zareagujemy i co zrobimy z tym dalej.
Korzenie, gałęzie i granice
Przyroda pokazuje mi tę przemianę w obrazach, które czasem rozumiem lepiej niż słowa.
Patrzę na drzewo rosnące na górskim zboczu, którego gałęzie ugina wiatr. Trwa nie dlatego, że jest nieugięte, ale dlatego, że ma głębokie korzenie, a jednocześnie pozostaje elastyczne.
Przypomina mi, że głębokie korzenie, będące mocną podstawą drzewa, i elastyczność jego gałęzi nie są przeciwieństwami. Tak samo człowiek może trwać przy swoich wartościach, a zarazem być otwarty na zmianę. Może przyjąć w sobie nawet pozorne paradoksy.
Stanowczość nie oznacza sztywności.
Siła nie oznacza nieczułości.
A granice nie oznaczają zamknięcia się na świat. Tym bardziej nie są egoizmem.
Są wyrazem szacunku do siebie.
Człowiek również potrzebuje swoich korzeni. Wiedzieć, kim jest, co jest dla niego ważne i dokąd nie wpuści już innych. Potrzebuje jednak także elastyczności gałęzi — umiejętności uczenia się, zmiany, przyjmowania i czasem ustąpienia wiatrowi bez porzucania samego siebie.
Korzeni nie widać. A jednak decydują o tym, czy drzewo przetrwa burzę.
Być może tak samo jest z pracą nad sobą. Większość pozostaje niewidoczna dla otoczenia. Odbywa się w nas i w codziennych decyzjach. W drobnych zmianach reakcji, w pokorze, by przyznać się przed sobą do własnego błędu, w odwadze, by wziąć odpowiedzialność, i w dyscyplinie, by wciąż wracać do siebie.
Podobnie jest z oceanem.
Może być spokojny, dziki, przejrzysty, błękitny, a nawet niemal czarny. Jego powierzchnia nieustannie się zmienia, ale brzeg pozostaje miejscem, w którym woda poznaje swoją granicę.
Fala uderza o niego, cofa się i znów wraca.
Tak czasem wracają również dawne lęki. Myślałam, że już zniknęły, a one powracają z kolejną falą. Różnica polega na tym, że dziś już wiem, iż nie muszę wchodzić w każdą burzę. Mogę ją obserwować. Mogę pozwolić jej przejść. Mogę bezpiecznie pozostać na swoim brzegu.
Granice nie są odrzuceniem miłości.
Są miejscem, w którym przestaję porzucać samą siebie.
Kiedy człowiek zaczyna odkładać stare bagaże, nie powstaje w nim pustka, której tak bardzo się obawiał.
Powstaje przestrzeń.
Na spokój. Na odwagę. Na pokorę. Na nowe relacje i na nowy sposób przeżywania tych obecnych. Na miłość, na którą nie trzeba zasługiwać posłuszeństwem, osiągnięciami ani ciągłym udowadnianiem własnej wartości.
A także na wdzięczność.
Za to, gdzie dziś jestem.
Za ocean, góry, lasy i wiatr, który czasem zabiera choć część tego, z czym nie umiem sobie poradzić. Za ludzi, przy których nie muszę być kimś innym. Za dobre, wartościowe jedzenie. Za zwyczajne chwile, w których pozornie nie dzieje się nic wielkiego — a jednak człowiek nagle czuje w nich, że żyje.
Za zrozumienie, że miłość do siebie nie jest egoizmem.
Że miłość bez warunków zaczyna się nie tylko od tego, że wreszcie otrzymamy ją od innych, ale także od tego, że przestaniemy odmawiać jej sobie.
Wdzięczność nie oznacza dla mnie zaprzeczania bólowi ani twierdzenia, że wszystko, co się wydarzyło, było właściwe. Oznacza przyjęcie, że właśnie tutaj dziś stoję.
Ze wszystkim, co było.
Ze wszystkim, co jest.
Także z tym, co dopiero przyjdzie i o czym jeszcze nic nie wiem.
Ze wszystkim, czego wciąż się uczę.
Że żyję.
Akceptacja nie jest rezygnacją
To chwila, w której przestaję walczyć z tym, czego już nie mogę zmienić, a swoją uwagę — i tym samym energię — kieruję ku temu, co wciąż mogę zmienić.
A to jestem ja sama.
W akceptacji jest też zaufanie do procesu życia. Nie przekonanie, że wszystko, co nas spotyka, jest samo w sobie dobre. Niektóre wydarzenia bolą, coś nam odbierają, a pewnych doświadczeń nigdy dobrowolnie byśmy nie wybrali.
Mimo to nawet to, co złe, może ostatecznie obrócić się na naszą korzyść — zależnie od tego, co z tym zrobimy i jak zareagujemy na daną sytuację.
Czasem właśnie ból otwiera drzwi, których inaczej byśmy nie dostrzegli. Pokazuje nam stary nawyk, schemat relacji albo sposób myślenia, który od dawna trzyma nas w miejscu. Kiedyś być może nas chronił, ale dziś przestał nam służyć.
W chwili, gdy potrafimy go zobaczyć i nazwać, pojawia się możliwość zmiany.
Nie musimy być wdzięczni za wszystko, co nam się przydarzyło. Możemy jednak wierzyć, że nic z tego nie musi pozostać wyłącznie raną. Może stać się oknem, przez które do naszego życia wejdzie nowe światło. Szansą, by zrozumieć samych siebie, wybrać inną reakcję i zmienić kierunek, w którym dotąd szliśmy.
Być może właśnie to znaczy ufać procesowi: nie wiedzieć dokładnie, dokąd prowadzi nas droga, a jednak wierzyć, że każdy świadomy krok może zbliżyć nas do siebie.
I że choć jeszcze nie dostrzegamy sensu tego, co się dzieje, droga może prowadzić nas właściwie — ku temu, co jest dla nas dobre.
Być może właśnie wtedy człowiek po raz pierwszy naprawdę oddycha.
Kiedy rozumie, że nie musi dalej nieść każdego bagażu tylko dlatego, że niesie go od dawna. Że może przyjąć to, czego nauczyła go przeszłość, a mimo to zostawić ją tam, gdzie jej miejsce.
Za sobą.
Wolność nie oznacza dziś dla mnie życia bez więzi, odpowiedzialności czy strachu. Oznacza możliwość podejmowania bardziej świadomych decyzji. Wyznaczenia granicy bez niekończącego się poczucia winy. Powiedzenia „tak”, bo naprawdę to czuję. I powiedzenia „nie” bez uznawania się przez to za złego człowieka.
Oznacza pozostanie przy sobie także wtedy, gdy komuś innemu się to nie podoba.
Wciąż się tego uczę.
Czasem robię krok naprzód, a potem na chwilę wracam do starej reakcji. Czasem wyraźnie słyszę swój głos, a innym razem znowu zagłusza go wszystko, co słyszałam wcześniej.
Ale potrafię już rozpoznać głosy, które do mnie nie należą.
I wiem też, że droga z powrotem do siebie nie jest jednym wielkim powrotem.
To wiele małych powrotów.
Jak spirala, po której czasem wracamy do tych samych tematów, ale za każdym razem z nieco innego miejsca. Z nowym doświadczeniem, głębszym zrozumieniem i możliwością zareagowania inaczej.
Za każdym razem, gdy się zatrzymuję i naprawdę siebie słucham.
Za każdym razem, gdy rozpoznaję stary schemat i wybieram nową odpowiedź.
Za każdym razem, gdy zamiast strachu wybieram zaufanie, zamiast potrzeby przypodobania się — autentyczność, a zamiast ucieczki — świadome przyjęcie tego, co właśnie jest.
Kiedyś myślałam, że droga przez ocean zaprowadzi mnie do nowego życia.
Dziś czuję, że przede wszystkim zaprowadziła mnie z powrotem do samej siebie.
Nie do ostatecznej, gotowej wersji siebie. Być może taka nawet nie istnieje.
Zaprowadziła mnie na początek kolejnej drogi, która najpewniej już nigdy się nie skończy.
Ale tym razem nie idę nią z walizkami pełnymi tego, co kiedyś zapakowali mi inni.
Stopniowo je odkładam.
Zyskuję wolne ręce, lżejszy krok i więcej przestrzeni na oddech.
Przede mną są góry i ocean.
Za mną dawne brzegi.
A gdzieś pomiędzy nimi wreszcie uczę się czuć u siebie we własnym wnętrzu.
